W tym artykule analizujemy przełomową decyzję Sądu Okręgowego w Poznaniu dotyczącą odwołania przedsiębiorcy budowlanego od wstecznego wycofania zaświadczeń A1 przez ZUS. Sprawa ta ma istotne znaczenie dla wszystkich firm delegujących pracowników w Unii Europejskiej, szczególnie gdy dochody w Polsce stanowią mniej niż 25% całkowitej działalności.
Studium przypadku: wsteczne wycofanie zaświadczeń A1 po 10 latach
Nasz Klient – polska Spółka działająca w branży budowlanej, która w latach 2014-2020 delegowała swoich pracowników do pracy w Belgii, otrzymała aż 13 decyzji ZUS uchylających wstecznie dokumenty A1. Powodem tej decyzji było ustalenie na wniosek organu belgijskiego, że przedsiębiorca nie osiągał w okresie delegowania co najmniej 25% dochodów w Polsce, w związku z czym ZUS uznał, że Klient nie spełniał warunków do pozostawienia swoich pracowników w polskim systemie ubezpieczeń społecznych.
Od wydanych decyzji złożyliśmy odwołania, stanowczo kwestionując ustalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W rezultacie 13 spraw trafiło do Sądu Okręgowego w Poznaniu, gdzie obecnie są rozpatrywane.
Kryteria oceny działalności firmy delegującej w świetle przepisów UE
W świetle przepisów unijnych, przedsiębiorstwo delegujące pracowników musi prowadzić „normalną” działalność w kraju pochodzenia – oznacza to, że znaczna część tej działalności powinna być realizowana na terytorium Polski.
Kryteria oceny tej działalności określa Decyzja Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego nr A2 z dnia 12 czerwca 2009 r. Co istotne, wymóg 25% niekoniecznie musi dotyczyć wyłącznie dochodów firmy. Gdy spółka nie osiąga przynajmniej 25% dochodów w Polsce, można wziąć pod uwagę także inne wskaźniki:
- liczbę pracowników wykonujących pracę w Polsce i za granicą
- liczbę umów realizowanych przez przedsiębiorstwo delegujące w Polsce i za granicą
- wartość uzyskiwanego przez firmę delegującą obrotu
W kilku z prowadzonych przez nas postępowań sąd zdecydował o zwrocie akt do ZUS, wskazując na przedwczesność wydania decyzji o uchyleniu zaświadczeń A1.
Czym jest zaświadczenie A1 i jaka jest jego rola w delegowaniu pracowników?
Zaświadczenie A1 to oficjalny dokument potwierdzający, że osoba ubezpieczona pracująca tymczasowo za granicą nadal podlega systemowi ubezpieczeń społecznych kraju macierzystego. Dokument ten pełni dwie kluczowe funkcje:
- zapobiega podwójnemu ubezpieczeniu pracownika
- gwarantuje, że dana osoba nie będzie objęta więcej niż jednym ustawodawstwem państwa członkowskiego UE
Wydawanie zaświadczeń A1 regulowane jest przez Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz szczegółowo doprecyzowane w Rozporządzeniu (WE) nr 987/2009.
Podstawy zwrotu akt przez sąd do ZUS – naruszenie procedur współpracy międzynarodowej
W analizowanym przez nas postanowieniu, Sąd Okręgowy wyraźnie podkreślił kilka fundamentalnych naruszeń procedury przez ZUS:
- Decyzja o wycofaniu zaświadczenia A1 została wydana przedwcześnie, bez zachowania wymaganych kroków proceduralnych
- Przed dokonaniem wycofania zaświadczenia, ZUS powinien przeprowadzić właściwą procedurę współpracy z belgijską instytucją ubezpieczeniową, która jako jedyny organ uprawniony do ustalenia belgijskiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych, powinna potwierdzić, czy pracownik delegowany pozostaje podległy ustawodawstwu jednego państwa członkowskiego
- Wydana decyzja narusza fundamentalną zasadę unijnej koordynacji zabezpieczeń społecznych – regułę, że obywatel nie może być objęty więcej niż jednym systemem prawnym
Sąd zobowiązał ZUS do uzupełnienia materiału dowodowego oraz usunięcia proceduralnych braków, które uniemożliwiają merytoryczne rozpoznanie sprawy.
Znaczenie wyroku dla systemu delegowania pracowników w UE
Omawiana decyzja sądu ma istotne znaczenie dla całego systemu delegowania pracowników i podkreśla kluczowe aspekty:
- Procedura współpracy międzynarodowej – przed wycofaniem zaświadczenia A1 wymagane jest przeprowadzenie dialogu z instytucją kraju przyjmującego (w tym przypadku belgijską), która ustali, na podstawie jakich przepisów dana osoba powinna być ubezpieczona
- Ochrona prawna pracownika delegowanego – fundamentalną zasadą wynikającą z rozporządzeń 883/2004 i 987/2009 jest zapewnienie, aby pracownik nie został pozbawiony ochrony ubezpieczeniowej w wyniku błędnych ustaleń administracyjnych
Jakie są dalsze perspektywy dla przedsiębiorców delegujących pracowników?
Decyzja sądu wyznacza wysokie standardy dotyczące procedur administracyjnych i współpracy międzynarodowej w zakresie ubezpieczeń społecznych pracowników delegowanych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi teraz uzupełnić dokumentację i przeprowadzić niezbędne czynności dowodowe, aby doszło do prawidłowej kwalifikacji prawnej i ustalenia właściwego ustawodawstwa.
Wyrok ten może stanowić ważny precedens dla podobnych spraw, gdzie istotne są kwestie ustalenia właściwego ustawodawstwa oraz proceduralne założenia unijnej koordynacji zabezpieczeń społecznych. Kluczowe jest to, że przed wycofaniem zaświadczenia A1 organy administracyjne muszą postępować zgodnie z wymogami zarówno krajowymi, jak i unijnymi, aby nie naruszyć fundamentalnej zasady ochrony pracownika przez jeden spójny system ubezpieczeniowy.
Postępowania sądowe w tej sprawie znajdują się obecnie w początkowej fazie, jednak mamy uzasadnioną nadzieję, że przekonamy sąd, iż przy delegowaniu pracowników do innych krajów UE, oceniając spełnienie wymogu prowadzenia przynajmniej 25% działalności w kraju siedziby, należy uwzględniać nie tylko osiągany dochód, ale również – w zależności od okoliczności sprawy – alternatywne wskaźniki takie jak obrót czy liczba zawartych umów w kraju siedziby firmy delegującej.
Jeżeli Twoja firma zmaga się z podobnym problemem lub potrzebujesz profesjonalnej konsultacji w zakresie obowiązków przy delegowaniu pracowników do krajów UE, skontaktuj się z naszymi ekspertami. Chętnie omówimy Twoją sytuację i zaproponujemy optymalne rozwiązania prawne.
👉 Skontaktuj się z nami!
E-mail: sekretariat@bktkancelaria.pl
Tel: +48 606 608 089
