Dotychczasowa ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy z 2022 r. została zastąpiona nowym aktem prawnym. 5 marca 2026 r. weszła w życie ustawa z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Choć potocznie mówi się o nowelizacji ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, w rzeczywistości jest to odrębna ustawa wygaszająca dotychczasowe rozwiązania. To ważna data, bo kończy okres szczególnych, tymczasowych regulacji i przenosi sytuację obywateli Ukrainy do bardziej uporządkowanego systemu prawnego, opartego przede wszystkim na ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP oraz na przepisach ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Nie oznacza to jednak, że ochrona się skończyła.
Legalny pobyt Ukraińców w Polsce w 2026 r. opiera się przede wszystkim na statusie PESEL UKR. Najważniejsza informacja dla wielu osób jest bardzo konkretna — jeżeli posiadasz numer PESEL ze statusem UKR, Twój pobyt w Polsce co do zasady pozostaje legalny do 4 marca 2027 r. Właśnie tę datę warto dziś potraktować jako punkt odniesienia do dalszego planowania: pobytu, pracy, nauki dzieci, wyjazdów zagranicznych czy zmiany podstawy pobytowej na bardziej stabilną.
Zmiana przepisów ma znaczenie nie tylko dla samych obywateli Ukrainy, ale też dla ich rodzin, pracodawców, działów HR i wszystkich osób, które pomagają w legalizacji pobytu i pracy. Skala zjawiska jest bardzo duża. Według danych Urzędu do spraw Cudzoziemców ważne zezwolenia pobytowe lub ochronę w Polsce posiada około 1,55 mln obywateli Ukrainy, z czego 993 tys. korzysta z ochrony czasowej. Z kolei GUS podawał, że pracę w Polsce wykonywało ponad 1,1 mln cudzoziemców, co odpowiadało 6,8% wszystkich pracujących.
PESEL UKR – kiedy nic nie musisz robić, a kiedy konieczne jest działanie?
Po 5 marca 2026 r. kluczowe znaczenie ma to, na jakiej podstawie został nadany PESEL UKR. Od odpowiedzi na to pytanie zależy, czy wystarczy zachować spokój, czy trzeba natychmiast uporządkować dokumenty.
PESEL nadany z dokumentem podróży – automatyczne przedłużenie
Jeżeli podczas nadawania numeru PESEL został okazany ważny dokument podróży, status UKR został przedłużony automatycznie. W takiej sytuacji nie trzeba podejmować dodatkowych działań wyłącznie po to, aby zachować legalność pobytu do 4 marca 2027 r.
PESEL nadany na podstawie oświadczenia – termin do 31 sierpnia 2026 r.
Inaczej wygląda sytuacja osób, które zostały zarejestrowane wyłącznie na podstawie oświadczenia o tożsamości, bez okazania paszportu. W takim przypadku trzeba do 31 sierpnia 2026 r. potwierdzić tożsamość w dowolnym urzędzie gminy, okazując ważny dokument podróży. Brak takiej aktualizacji oznacza utratę PESEL UKR i w praktyce utratę ochrony czasowej od 1 września 2026 r. To jedna z najważniejszych dat w całym nowym systemie.
W praktyce warto zająć się tym wcześniej, a nie pod koniec sierpnia. Im bliżej terminu, tym większe ryzyko kolejek, błędów i stresu. Jedna wizyta w gminie może przesądzić o zachowaniu ciągłości pobytu, dostępu do pracy i możliwości późniejszego przejścia na inne, stabilniejsze podstawy legalizacji.
Ponadto osoby, które uzyskały PESEL na podstawie innego dokumentu (który utracił ważność), mają na potwierdzenie tożsamości 60 dni od daty wydania nowego dokumentu podróży.
Przedłużone dokumenty pobytowe – co wygasło, a co zostało
Osobnej uwagi wymagają obywatele Ukrainy, których pobyt lub ważność dokumentów pobytowych zostały wcześniej przedłużone z mocy prawa na podstawie specustawy dla Ukraińców. Ustawa z 23 stycznia 2026 r. utrzymała te przedłużenia do 4 marca 2027 r. — ale nie wszystkie. Wygasło przedłużenie terminu na opuszczenie Polski po decyzji odmownej lub cofnięciu zezwolenia oraz przedłużenie terminu dobrowolnego wyjazdu z decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Osoby w tej sytuacji muszą działać niezwłocznie.
Podkreślić należy, że dokumenty przedłużone z mocy prawa potwierdzają legalność pobytu w Polsce, ale co do zasady nie uprawniają do przekraczania granicy.
Kiedy można stracić status UKR?
Nowe przepisy porządkują również sytuacje, w których ochrona czasowa wygasa z mocy prawa. To bardzo ważne, bo nie każda utrata statusu wynika z zaniedbania. Czasem wystarczy jedna decyzja życiowa albo źle zaplanowany wyjazd.
Status UKR można utracić m.in. wtedy, gdy wyjazd z Polski trwa dłużej niż 30 dni, gdy uzyska się inną podstawę pobytową w Polsce, gdy uzyska się ochronę czasową w innym państwie UE albo gdy dojdzie do zmiany statusu prawnego wyłączającej dalsze korzystanie z ochrony czasowej. Nadal więc ogromne znaczenie ma planowanie mobilności zagranicznej. Dotyczy to zarówno wyjazdów rodzinnych do Ukrainy, jak i pobytów zawodowych w innych państwach.
Właśnie dlatego przy planowaniu pracy poza Polską nie wolno zakładać, że uprawnienia wynikające z polskiego statusu UKR przenoszą się automatycznie za granicę. W przypadku delegowania pracowników warto równolegle przeanalizować kwestie pobytowe i pracownicze w państwie przyjmującym. Ten problem szerzej omawiamy w tekstach o procedurze wizy Van der Elst oraz o delegowaniu kierowców do Niemiec. W wielu przypadkach to właśnie prawidłowe zaplanowanie wyjazdu decyduje o tym, czy nie dojdzie do nieodwracalnej utraty statusu w Polsce.
Karta CUKR – najważniejsza ścieżka dla osób, które chcą zostać w Polsce na dłużej
Największą zmianą o znaczeniu strategicznym jest przygotowanie ścieżki prowadzącej do karty pobytu CUKR, czyli trzyletniego zezwolenia na pobyt czasowy dla osób wcześniej objętych ochroną czasową. To rozwiązanie ma bardzo duże znaczenie, bo pozwala wyjść z przedłużanego tymczasowo statusu UKR i przejść do klasyczniejszej, stabilniejszej podstawy legalnego pobytu Ukraińców w Polsce.
Karta CUKR daje pełny dostęp do rynku pracy bez dodatkowego zezwolenia i bez obowiązku zgłaszania zatrudnienia przez pracodawcę do urzędu pracy. Pozwala również prowadzić działalność gospodarczą na zasadach takich jak obywatele polscy, podróżować po strefie Schengen przez 90 dni w każdym 180-dniowym okresie oraz zaliczać ten pobyt do okresu wymaganego przy ubieganiu się o zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE. To właśnie ostatni element ma dla wielu osób szczególne znaczenie — pobyt na podstawie CUKR zaczyna realnie budować długofalową stabilizację.
Warunki uzyskania karty CUKR
Żeby ubiegać się o kartę CUKR, trzeba spełnić ustawowe warunki, w tym posiadać aktualny PESEL UKR w dniu złożenia wniosku, posiadać go także 4 czerwca 2025 r., zachować go do dnia wydania karty oraz wykazać nieprzerwany status UKR przez co najmniej 365 dni. UdSC potwierdza też, że wniosek będzie można złożyć do 4 marca 2027 r.
Przywileje i ryzyka związane z kartą CUKR
Trzeba jednak pamiętać, że karta CUKR to nie tylko przywileje. Z chwilą jej odbioru traci się status UKR. Dodatkowo wyjazd z Polski na co najmniej 6 miesięcy skutkuje anulowaniem karty, a nieodebranie dokumentu w terminie 60 dni od zawiadomienia przez urząd może prowadzić do unieważnienia karty i utraty zezwolenia. To rozwiązanie bardzo korzystne, ale wymagające świadomej decyzji.
Czy CUKR i MOS już działają?
To pytanie pojawia się dziś bardzo często i wymaga precyzyjnej odpowiedzi. Sama ścieżka CUKR jest już przewidziana w przepisach i szczegółowo opisana przez UdSC. Nie oznacza to jednak, że wnioski można już swobodnie składać w praktyce. UdSC i urzędy wojewódzkie wskazują, że procedura ma być realizowana wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem portalu MOS, a prace nad jego pełnym uruchomieniem dobiegają końca. Co najmniej 14 dni przed startem ma zostać opublikowany komunikat Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dokładną datą uruchomienia systemu. Do tego czasu nie można skutecznie złożyć papierowego wniosku o CUKR, a urzędy wojewódzkie takich wniosków nie przyjmują.
Sam MOS już istnieje jako portal UdSC i służy do uzyskiwania informacji oraz przygotowywania wniosków pobytowych. Jednocześnie UdSC zaznacza, że pełna elektronizacja wszystkich procedur jest wdrażana etapowo, a w części spraw nadal konieczne są dalsze czynności w urzędzie. W praktyce oznacza to tyle, że warto już teraz przygotować dokumenty i uporządkować dane, ale nie wolno zakładać, że każdą procedurę da się już dzisiaj zakończyć wyłącznie online.
Dostęp do rynku pracy – nadal szeroki, ale wymaga pilnowania formalności
Po 5 marca 2026 r. obywatele Ukrainy objęci ochroną czasową nadal mogą pracować w Polsce bez zezwolenia na pracę. Kluczowy pozostaje jednak obowiązek po stronie pracodawcy — powiadomienie powiatowego urzędu pracy w ciągu 7 dni od rozpoczęcia pracy, wyłącznie przez portal praca.gov.pl. Nowa podstawa prawna tego obowiązku wynika już z ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom.
Okres przejściowy do 4 marca 2029 r.
Co ważne, wskazany jest również trzyletni okres przejściowy. Obywatele Ukrainy legalnie przebywający w Polsce będą mogli wykonywać pracę na podstawie powiadomienia także po zakończeniu ochrony czasowej, do 4 marca 2029 r. To rozwiązanie ma ogromne znaczenie praktyczne, bo daje więcej czasu na spokojne przejście do innych podstaw pobytowo-pracowniczych.
W szerszym ujęciu temat zmian na rynku pracy warto czytać razem z reformą całego systemu migracyjnego. Dlatego dobrym uzupełnieniem tego artykułu jest nasza analiza: Legalizacja pracy cudzoziemców w 2026 r. – co realnie zmienia pakt o migracji. Dzięki temu łatwiej zobaczyć, że zmiany dotyczą nie tylko obywateli Ukrainy, ale szerszego modelu zatrudniania cudzoziemców w Polsce.
Jak rozsądnie zaplanować najbliższe miesiące?
Po 5 marca 2026 r. najważniejsze nie jest już pytanie, czy ochrona wciąż działa, ale jak dobrze wykorzystać czas, który pozostał do 4 marca 2027 r. Dla jednych priorytetem będzie potwierdzenie tożsamości i utrzymanie statusu UKR. Dla innych — przygotowanie się do ścieżki CUKR. Dla kolejnych — sprawdzenie, czy model zatrudnienia, wyjazdów i dokumentacji jest bezpieczny także na kolejne lata.
W praktyce warto zrobić trzy rzeczy możliwie szybko. Po pierwsze — ustalić, na jakiej podstawie nadano PESEL UKR. Po drugie — sprawdzić, czy wszystkie dane w rejestrach są aktualne. Po trzecie — zaplanować, czy docelowym rozwiązaniem ma być pozostanie przy UKR do 2027 r., złożenie wniosku o CUKR, czy przejście na inną podstawę pobytową. Im wcześniej taka analiza zostanie wykonana, tym więcej opcji pozostaje realnie dostępnych.
Potrzebujesz pomocy w ocenie swojej sytuacji? Zapraszamy do kontaktu
Każda historia pobytowa wygląda inaczej. Zmiany obowiązujące od 5 marca 2026 r. w wielu przypadkach wymagają indywidualnej oceny, zarówno w zakresie pobytu, jak i pracy obywateli Ukrainy w Polsce. Jeśli chcesz upewnić się, jakie przepisy mają zastosowanie w Twojej sytuacji i jakie działania warto zaplanować, skontaktuj się z naszą kancelarią.
Pomagamy w analizie spraw pobytowych, pracowniczych i transgranicznych, a także w przygotowaniu bezpiecznej strategii działania na kolejne miesiące.
